NS 1600 - Introductie
De NS1600 is een elektrische locomotief van de Nederlandse Spoorwegen (NS) aangekocht als sneltreinstoomlocomotief. Kenmerkend voor dit model is de knik in de neus.
Het begin van de geschiedenis van de 1600 bij de NS gaat terug naar de jaren 70 toen men heeft proefgereden met deze loc. In 1978 werd de eerste serie besteld en in de jaren erna, 1981 en 1983 werden er 58 treinen opgeleverd. Het avontuur van de 1600 was begonnen.
Onderdeel van de testen was de plaats van de bestuurder, links of rechts. Nederlandse machinisten zitten in de regel rechts of in het midden. Maar zeker niet links. Bij de 1600 serie zit de machinist echter aan de linkerkant. Voordat er werd besteld, heeft de NS dan ook de nodige proeven gedaan om te zien of de machinisten de seinen (in Nederland overwegend aan de rechterkant geplaatst) wel goed konden lezen.
De Franse connectie
Tijdens de eerste proefritten werd veel gebruik gemaakt van de Franse SNCF BB 7200. Dit is een locomotief van het model waarop de 1600 is gebaseerd. Deze locs waren lichtgrijs gespoten met een opvallende oranje zigzag over de kap.
De locomotieven werden gebouwd door het Franse Alstrom. Andere bekende producten van Alstrom zijn ondermeer het schip de Queen Mary II en wat relevanter de Franse hogesnelheidstrein TGV. Ze doen echt van alles.
1600 1700 1800
Naast de 1600 serie heeft de NS ook locs met nummers uit de 1700 en 1800 series rondrijden. Allemaal zijn dit locs met de terugvallende voorruit. Dus wat uiterlijk betreft verschillen de locs niet zoveel.
Het is zelfs zo dat er technisch gezien maar 2 series series. De 1600 en de 1700. De 1600 was er het eerst. De latere 1700 serie is de technische opvolger van de 1600 serie. Een echt technisch andere versie dus.
En technisch gezien is er helemaal geen 1800 serie. Wat is er namelijk het geval? In 1999 werd de NS opgesplitst in het Cargo (goederenvervoer) en in het Reizigers onderdeel.
De toenmalige locs uit de 1600 werden verdeeld onder deze nieuwe bedrijven. Het nieuwe Cargo bedrijf kreeg 37 locs en 21 locs gingen over het nieuwe reizigers bedrijf. Cargo deed niet raar en bleef gewoon de bestaande nummering gebruiken. De nummers 1601 tot en met 1637. De 21 locs uit de 1600 serie die naar Reizigers gingen kregen allen een nieuw 1800 nummer.
Alleen loc nummer 1637 werd geverfd in de NS Cargo kleuren. De andere locs bleven de gele NS kleuren houden. In de loop van de jaren zijn een 15 tal locs weer terug verkocht aan NS Reizigers, waaronder ook de 1637 die toen weer in de gele NS kleur moest worden gespoten.
Bij de overgang van NS Cargo naar DB Cargo (onder de naam Raillion en later naar DB Schenker Rail) werden veel locs alsnog overgespoten maar nu in DB Schenker Rood.
Ook werden locs vervolgens weer doorverkocht naar derden (waaronder ook weer de 1637) die in 2018 in dienst is voor Rail Force One maar nog gespoten is in de Locon kleuren, die ook eigenaar is geweest.
Het verhaal
Het is dus nog steeds mogelijk om locs uit deze serie in het echt tegen te komen. Een middagje op een groter station geeft een goede kans.
Ondanks dat NS Reizigers deze locs formeel buiten gebruik genomen, staan er nog enkele terzijde. En een groot aantal is doorverkocht aan particuliere vervoerders. Dus die zie je onder die naam (en beschildering) rijden.
Voor het goederenvervoer zijn de locs nog steeds in gebruik.
NS Postbank
Een bijzondere variant is de 1600 Amsterdam met een Postbank bestikkering. De oude giro (bank) was net Postbank geworden. Inmiddels is de Postbank weer omgedoopt tot ING bank, maar oke. Ter promotie van de naam Postbank destijds, was men op zoek naar promotie activiteiten.
Een van de plannen was het beschilderen een 1600 loc in de Postbank kleuren. Helaas is dit op het laatste moment afgeketst en niet doorgegaan. De plannen hiervoor waren echter al volledig uitgewerkt.
Voor modeltreinbouwer Roco waren de plannen echter voldoende reden om het toch een model hiervan uit te brengen. Dit model heet artikelnummer 43784.
De grootspoor uitvoering van de trein heeft dus nooit bestaan. Wel hebben in Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht trams rondgereden met eenzelfde bestikkering, als ook bussen in het gehele land. De trein is er nooit van gekomen.
HUSA
Goederenvervoerder ACTS, later HUSA, heeft de 1606. 1609, 1619 en 1621 overgenomen van de NS. Deze ook van eigen kleuren voorzien. Bij het staken van de bedrijfsvoering van HUSA zijn 2 locs overgegaan naar RRF, de resterende zijn terzijde gesteld.
Roco heeft ook van de HUSA uitvoering een model uitgebracht, ditmaal onder artikelnummer 62697.
HSL Logistik
Zeker ook bijzonder is de 1632 welke door HSL Logistik van een fris zwart/wit blokjesmotief is voorzien.
Voor zover mij bekend is hiervan nog geen model uitgebracht.
1623
En bijzondere eend in de bijt is de 1623, welke voor testen is uitgerust met een extra dieselmotor.
De 1623 heeft dus zowel een electrische als een diesel motor. Op de foto hierboven (een keer ergens gescand geen idee meer) zie je de 1623 staan met de beide stroomafnemers (de pantograven) naar beneden. Als de 1623 electrisch rijdt, dan staat er een van de pantograven uitgeklapt tegen de bovenleiding.
Overzicht
In de jaren 80 werden alle 1600 locs voorzien van een naam en wapenschild van een Nederlandse gemeente. Zeker niet van alle gemeenten zijn modelversies uitgebracht. Hieronder een tabel met de laatste mij bekende status:
Nummer
Wapen
Huidige eigenaar
Huidig nummer
Huidige kleurstelling
Status
1601
Amsterdam
DB Schenker
1601
NS-geel
Terzijde
1602
Schiphol
DB Schenker
1602
DB-rood
In dienst
1603
Zutphen
DB Schenker
1603
NS-geel
Terzijde
1604
Dordrecht
DB Schenker
1604
DB-rood
In dienst
1605
Breda
Gesloopt
1606
Harderwijk
RRF
4401
RRF-geel/oranje/zwart
In dienst
1607
Vlissingen
Railmotion
1607
NS-geel
Terzijde
1608
's-Hertogenbosch
Railmotion
1608
NS-geel
Terzijde
1609
Hoofddorp
RRF
4402
RRF-geel/oranje/zwart
In dienst
1610
Hengelo
Gesloopt
1611
Venlo
DB Schenker
1611
DB-rood
In dienst
1612
Goes
DB Schenker
1612
DB-rood
In dienst
1613
Roermond
DB Schenker
1613
NS-geel
Terzijde
1614
Schiedam
DB Schenker
1614
DB-rood
In dienst
1615
Zandvoort
DB Schenker
1615
DB-rood
In dienst
1616
Oldenzaal
DB Schenker
1616
DB-rood
In dienst
1617
Assen
Railmotion
1617
NS-geel
Terzijde
1618
Almelo
Railmotion
1618
NS-geel
Terzijde
1619
Maastricht
EETC
1619
EETC
in dienst
1620
Arnhem
Railmotion
1620
NS-geel
Terzijde
1621
Deventer
EETC
1621
EETC
in dienst
1622
Haarlem
Gesloopt
1623
Hilversum
Shunter
1823
NS-geel
Terzijde
1624
Alkmaar
Locon
1824
NS-geel
Terzijde
1625
Sittard
Gesloopt
1626
Meppel
Gesloopt
1627
Gouda
Locon
9901
NS-geel
In dienst
1628
Apeldoorn
Locon
9906
Locon-oranje
In dienst
1629
Ede
Locon
1829
Locon-oranje
In revisie
1630
Zwolle
Locon
9908
Locon-oranje
In dienst
1631
Voorburg
Locon
9904
Locon-oranje
In dienst
1632
Nijmegen
HSL Logistik
1832
zwart-wit geblokt
In dienst
1633
Bergen op Zoom
Locon
1833
NS-geel
Terzijde
1634
Lelystad
Locon
9902
Locon-oranje
In dienst
1635
Enschede
Bentheimer Eisenbahn
1835
NS-geel
In dienst
1636
Heerenveen
Locon
9905
Locon-oranje
In dienst
1637
Amersfoort
Locon
9903
Locon-oranje
In dienst
1638
Groningen
Gesloopt
1639
Leiden
NS Reizigers
1839
NS-geel
Terzijde
1640
Steenwijk
NS Reizigers
1840
NS-geel
Terzijde
1641
Almere
Gesloopt
1642
Weert
NS Reizigers
NS-geel
Terzijde
1643
Heerlen
NS Reizigers
1843
NS-geel
Terzijde
1644
Roosendaal
NS Reizigers
1844
NS-geel
Terzijde
1645
Middelburg
NS Reizigers
1845
NS-geel
Terzijde
1646
Leeuwarden
NS Reizigers
1846
NS-geel
Terzijde
1647
Delft
NS Reizigers
1847
NS-geel
Terzijde
1648
Valkenburg
NS Reizigers
1848
NS-geel
Terzijde
1649
Oss
Gesloopt
1650
Den Haag
NS Reizigers
1850
NS-geel
Terzijde
1651
Tilburg
NS Reizigers
1851
NS-geel
Terzijde
1652
Utrecht
Gesloopt
1653
Den Helder
NS Reizigers
1853
NS-geel
Terzijde
1654
Geleen
NS Reizigers
1854
NS-geel
Terzijde
1655
Eindhoven
NS Reizigers
1855
NS-geel
Terzijde
1656
Hoogeveen
Het Spoorwegmuseum
NS-geel
1657
Rotterdam
NS Reizigers
1857
NS-geel
Terzijde
1658
Zaandam
NS Reizigers
1858
NS-geel
Terzijde
Terzijde
Een trein welke terzijde staat is uit de materieel omloop gehaald en doet geen dienst meer. Tevens, en dat is veel belangrijker voor de inzet van het materieel, de trein krijgt geen onderhoud meer, en wordt dus ook niet gecontroleerd via de dagelijkse of 2-dagelijkse controles door Nedtrain.
Een trein welke dus terzijde staat mag niet meer zomaar rijden, maar kan dit in vele gevallen nog wel. Na langere periode wordt vanzelfsprekend het opnieuw in dienst stellen van de trein wat moeilijker, omdat dan bv de staat van de batterijen en andere technische onderdelen in kwaliteit terugloopt.
De informatie op punthooft is en wordt met zorg en liefde samengesteld. Desondanks kunnen wij niet garanderen dat de inhoud volledig, juist of actueel is. De gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het verifiëren van de juistheid van de gepresenteerde informatie. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten, onvolledigheden of verouderde informatie. Ook aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van punthooft of het vertrouwen op de informatie op punthooft.
(C) punthooft 2026
De informatie op punthooft is en wordt met zorg en liefde samengesteld. Desondanks kunnen wij niet garanderen dat de inhoud volledig, juist of actueel is. De gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het verifiëren van de juistheid van de gepresenteerde informatie. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten, onvolledigheden of verouderde informatie. Ook aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van punthooft of het vertrouwen op de informatie op punthooft.
(C) punthooft 2026